Wintertuinfest

10 december 2014

Het Wintertuinfestival is het jaarlijkse literaire festival van Nijmegen georganiseerd door productiehuis Wintertuin in Nijmegen. Wintertuin maakt literaire voorstellingen, geeft schrijfworkshops, publiceert boeken, begeleidt jonge schrijvers en organiseert festivals waarin alle voorgenoemde activiteiten culmineren. Waaronder het Wintertuinfestival.

Nijmegen heeft dan  geen club in de eredivisie, geen groot theater, geen rijksmuseum en geen harde g, ze heeft wel een gloednieuw poppodium zonder geluidslek, de vierdaagse(feesten), de Honigfabriek, echte natuur op loopafstand van de stad, betaalbare huizen, de grootste terrasdichtheid van Nederland, het grootste filmhuis van Nederland en, niet te vergeten, Wintertuin.

Literatuur en muziek is het thema van dit jaar: ‘Zoals muziek een meeslepend verhaal kan vertellen, moet tekst kunnen swingen. Literatuur heeft ritme en muzikaliteit nodig.’ Ik doe verslag van de zaterdagavond, die Spoken & plugged heet. Op deze avond spreken muzikanten en schrijvers over hun liefde voor het andere kamp, treden ze op en werken ze samen. De avond vindt plaats in het nieuwe Doornroosje. Alhoewel het geluid hier geweldig is, ademde theater de Lindenberg, waar het festival voorheen gehouden werd, meer sfeer uit.

Chapbook

De rode zaal is de hoofdzaal. Elk optreden in deze zaal wordt voorafgegaan door voorprogramma’s met de ‘grote beloften’ van Wintertuin: Johan Roos, Elske van Lonkhuyzen, Marjolein Visser en Gerjon Gijsbers. Zij hebben een dag eerder hun zogenoemde chapbook gepresenteerd. Wat de EP voor een muzikant is, is een chapbook voor schrijvers: een professioneel visitekaartje waarin het kunnen van de auteur getoond wordt. De veelbelovende schrijvers dragen voor uit hun chapbook en zijn verrassend goed. De mooiste grote beloften-zin komt van Elske van Lonkhuyzen. Zij leest het korte verhaal Middernachtlopen voor, waarmee zij dit jaar de Opium verhalenwedstrijd won: ‘Het is moeilijk je ergens thuis te voelen als het ruikt naar anderen.’

Arthur Japin draagt in het eerste programma voor uit zijn roman De overgave, onder begeleiding van Friese zangkunstenares Greetje Bijma. Het komt enigszins vervreemdend over en is soms zelfs onnodig, maar een paar keer ook bijzonder treffend: Ik zag de grond zoals ik die nog nooit gezien had. Ieder klontje aarde dat in het geweld werd losgewoeld, leek mij wel een hele wereld met bergen en dalen waarin het van leven krioelde en ik ontdekte er diepe gangen waarin ik kon wegvluchten en donkere holen waarin ik een schuilplaats vond. Zo veilig voelde ik mij daarbinnen.

Mijn grond, dacht ik, mijn eigen stukje aarde en ik probeerde mij nog dieper in te graven. ‘Hier blijf ik!’ riep ik uit. ‘In mijn eigen aarde lig ik! Nu ga ik hier zeker nooit meer weg.’

Zo viel hij mij op, de mier, Hij kwam uit mijn grond tevoorschijn. Hij kroop onder een losgeschopte kluit vandaag en toen het kuiltje waarin hij rondjes rende, met de stroperige rode vloeistof volliep, klauterde hij eruit.

Foto's: Schulte Schultz Fotografie en Anouk van Tiel.

Foto’s: Schulte Schultz Fotografie en Anouk van Tiel.

Bijma beeldt de mier uit met haar stem, die onmogelijk op papier te vangen is. Japin gaat kriskras door het boek heen, zonder al te veel uit te leggen. Mensen die het boek niet gelezen hebben, kijken verward rond. Dat is jammer, net als het feit dat Japin en Bijma al eerder hebben samengewerkt en Japin dat niet genoeg kan benadrukken. De eerdere samenwerking was succesvol. De gedachte dat deze avond een snel in elkaar gezet aftreksel is van die eerdere samenwerking, kan me niet loslaten. Jammer.

Op Ruwe Planken en Samen dichten

Ondertussen kan er naar hartelust worden rondgewandeld langs bijvoorbeeld het café (en concertzaal en amfitheater), waar Op Ruwe Planken haar nieuwste nummer onder muzikale begeleiding van het Nijmeegs Studentenorkest presenteert, waar Perplex, het literair tijdschrift gemaakt door studenten vanWintertuins opleiding Creative Writing aan ArtEZ, korte intermezzo’s verzorgt, en waar de poëziemachine Samen dichten, gemaakt door grafisch vormgever Roos Laan te bewonderen is: mens en machine produceren samen een gedicht, wat de gebruiker niet zonder computer en de computer niet zonder gebruiker had kunnen schrijven.

Het gesprek tussen Jaap Robben en Hanneke Hendrix is een verademing. Ze babbelen luchtig over de totstandkoming van hun romans Birk en De dyslectische hartenclub. Dit doen ze aan de hand van filmpjes en muziek. Wat me het meest bijblijft is een passage die Jaap Robben voorleest. Het is geschrapt uit zijn boek omdat het te exemplarisch was voor het verhaal. Het gaat over een nazi-experiment dat ooit is uitgevoerd. Een aap en haar jong worden opgesloten in een ruimte. De vloer, de wanden en het plafond worden verwarmd. In het begin vindt de aap het lekker; ze legt haar handen op de vloer om ze te warmen, vervolgens haar wang, en dan haar billen. Maar de vloer wordt warmer en warmer. De aap verbrandt. De aap pakt haar jong in haar armen, zodat het niet de grond kan raken. Ze springt van de ene voet op de andere op de vloer die inmiddels zo warm is dat het bloedende wonden veroorzaakt. De passage eindigt met de volgende woorden: ‘En toen liet ze haar jong vallen en ging er op staan.’

Heftig, maar zeker een aanrader. Na Hendrix en Robben zie ik een klein stukje van Broeder Dieleman. Deze Zeeuwse zanger brengt zijn religieuze poëzie met zachte, zuivere stem.

Weer terug in de rode zaal zijn dichter Pim te Bokkel en singer-songwriter Douwe Bob aan hun samenspel begonnen. De twee, zo vertelt Pim, ontmoetten elkaar ooit in een café en zijn sindsdien vrienden. Douwe Bob begeleidt Te Bokkel tijdens diens gedichten.

Schulte Schultz Fotografie en Anouk van Tiel.

Schulte Schultz Fotografie en Anouk van Tiel.

‘Roltrap

Dit is hoe het gaat:

Ik draag je
reiziger
tot je daarboven staat
en bied beneden weer mijn treeplank aan

Ik weet hoe je je voelt vandaag:
het regent
dagen lopen over in elkaar
als de reizigers –
stuk voor stuk reizigers
die omhoog blijven gaan

Soms draagt er één een steen
Soms stopt er één
een winegum in zijn mond
en denkt iets minder te bestaan

Je kan me vragen hoe het gaat –
het gaat

het gaat’

Douwe Bob zorgt voor geniale muzikale intermezzo’s, als altijd in liveoptredens.

Meer diepgang graag

Een gesprek tussen Normaal-zanger Bennie Jolink en schrijver Ilja Leonard Pfeijfer is de aflsuiter van de avond. Henk van Straten leidt het gesprek dat maar niet de diepte in wil gaan. Jolink en Pfeijffer zijn het erover eens dat songteksten geen literatuur zijn. Verder wordt er gekeuveld over de kunstacademietijd van Jolink (alle schilderijen heetten ‘de vervreemding’), het verschijnsel ‘fan’, en het politiek engagement in de songteksten van Normaal.

Schulte Schultz Fotografie en Anouk van Tiel.

Schulte Schultz Fotografie en Anouk van Tiel.

Als ik buiten sta denk ik aan de vele mooie dingen die ik heb gezien. Wat er echter ontbrak was diepgang. Alles bleef wanhopig aan de oppervlakte. Jammer, voor een productiehuis dat pretendeert de discussie over literatuur te verdiepen. Bovendien had de programmering veel gevarieerder gekund, met minder overload aan songteksten, want dat is slechts één van de vlakken waar muziek en literatuur elkaar raken. Er zijn veel meer mogelijkheden, zoals een programma over boeken waarin muziek een grote rol speelt (zoals bij werk van Erik Menkveld of  Anna Enquist), of over biografieën van muziekhelden. En opera’s? En musicals? En boekmotto’s? En waar is Poetracks op een avond als deze?

Waar Wintertuin wel in slaagt is Nijmeegse literatuur onder de aandacht te brengen. Wintertuin heeft een eigen literair veld geschapen waar de grachtengordel nog een puntje aan kan zuigen.


 

Dit artikel is geschreven door Suzanne Dieleman. Suzanne (1989) studeerde Nederlands in Nijmegen en deed de master Redacteur/editor aan de UvA. Ze werkt als tekstredacteur bij Uitgeverij Deviant.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Gastredacteur Lood

Bij Lood wordt er naast het vaste team aan redacteuren ook gebruik gemaakt van gastredacteuren.

 

Dit biedt ons de mogelijkheid om specialistische kennis te laten invliegen, nog meer evenementen te bezoeken en steeds weer andere visies op literatuur met onze lezers te delen.

E-mail Gastredacteur

Lees meer:

Hanya Yanagihara

Hanya Yanagihara bij BorderKitchen: ‘Ik wist dat mijn boek niet saai zou zijn’

Rosalinde Markus

‘Dit is je eerste bezoek aan Nederland, toch?’ vraagt interviewer Arjan Peters aan auteur Hanya Yanagihara. ‘Yes,’ antwoordt ze, ‘so don’t disappoint me.’ Het is druk in Theater aan het Spui bij het literaire programma van BorderKitchen. Iedereen is benieuwd naar de auteur achter de succesvolle roman A little life, in het Nederlands vertaald als Een klein leven.

De Jonge Schrijversavond

De Jonge Schrijversavond: een waardig afscheid

Margot de Sera

De Jonge Schrijversavond, de zevende en laatste editie van een serie energieke literaire avonden over jonge schrijvers. Het gemist, of gewoon even je geheugen opfrissen en nagenieten? Lees vooral met Lood mee.