< Terug

Wees kritisch, als je van Lena Dunham houdt

5 november 2014

‘Lena Dunham is zo origineel, grappig en gevoelig dat ik dit boek ongelezen durf aan te raden, al was het maar om mee te liften op haar talent!’, aldus Micha Wertheim op de achterflap van het recent verschenen boek Not That Kind Of Girl. De door Opzij georganiseerde avond in Amsterdam, waar Lena Dunham afgelopen zaterdag werd geïnterviewd door Simone van Saarloos en Niña Weijers was stijf uitverkocht. Lena Dunham is een fenomeen en iedereen loopt met haar weg. Maar waarom? En wat is er eigenlijk niet goed aan haar werk?

De Duif in Amsterdam was afgeladen. Credit: Opzij/ Anke Revenberg

De Duif in Amsterdam was afgeladen. Credit: Opzij/ Anke Revenberg

Om te beginnen met Girls, omdat zowel de serie als haar boek zijn gebaseerd op haar eigen ervaringen en daarom niet los van elkaar te zien zijn. Over Girls is de veelgemaakte vergelijking met Sex and the City nu bijna cliché, maar ook verklaarbaar. Beide series gaan over jonge vrouwen die opzoek zijn naar liefde, vriendschap, carrière en de zin van het leven. Dunham, die zelf de rol van hoofdpersonage Hannah speelt, doet dat alleen vaak naakt. Haar verre van perfecte lichaam wordt getoond in onflatteuze houdingen en belichting waarbij elk detail te zien is. Daarnaast zijn de seksscènes ongemakkelijk, draagt ze dezelfde outfits in meerdere afleveringen en stellen haar vrienden haar vaker teleur dan dat ze gezellig samen cocktails drinken. Vergeleken bij Sex and the City is Girls inderdaad verfrissend, origineel en vooral realistischer.

Vergezocht, extreem en te raar
Let wel: realistischer, maar naar mijn mening nog steeds niet realistisch. De schrijver Samuel Coleridge introduceerde de term ‘willing suspension of disbelief’. Hij doelde daarmee op de bereidheid van een lezer om gebeurtenissen in een fictief verhaal, waarvan je weet dat ze in werkelijkheid niet mogelijk zijn, te accepteren ‘als wel mogelijk binnen het fictieve universum waarin het verhaal zich afspeelt’. Dit is bijvoorbeeld vooral van toepassing bij genres als horror en science fiction.

Girls, als weergave van hoe het is om een jonge vrouw in New York te zijn, valt helemaal niet binnen zo’n soort genre. Kijkers zouden daarom weinig moeite hoeven doen om zich te kunnen voorstellen dat het echt zou kunnen gebeuren. Voor mij bleek dat toch lastig te zijn. Ik vind de hoofdpersonages irritant en onsympathiek, hun daden vergezocht en extreem. Zoals Sylvia Witteman schrijft: ‘Er komt een eind aan hoe vaak je iemand depressief op een wc wil zien zitten met een half opgegeten cupcake, en de seksscènes werden zo pijnlijk dat ik er heel hard doorheen moest neuriën met mijn ogen dicht’.

Er werd gevraagd of er nog een Ellen Degeneres selfie gemaakt kon worden. Credit: Opzij/ Anke Revenberg

Er werd gevraagd of er nog een Ellen Degeneres selfie gemaakt kon worden.
Credit: Opzij/ Anke Revenberg

Precies dat gevoel heb ik ook met veel fragmenten in Dunham’s boek. Het is te raar. Toch worden zowel Girls als Not that kind of Girl gezien als het verhaal van álle twenty-something vrouwen, terwijl ik mijn generatie bijvoorbeeld helemaal niet herken in Dunham’s constante angst voor de dood en andere angstaanvallen, compulsieve stoornissen en voornamelijk negatieve ervaringen met seks. En hoewel iedereen het erover eens is dat zowel boek als serie feministisch zijn, gaat Dunham’s werk toch echt alleen over de ervaringen van witte, westerse en hoogopgeleide jonge vrouwen. Hoe zit het daarmee? En waarom zijn alle niet-hetero personages zo stereotypisch uitgebeeld? In dat opzicht is Dunham’s werk helemaal niet origineel of verfrissend.

Dunham’s kracht
Deze vragen werden gesteld door het publiek tijdens het interview in Amsterdam. Dunham’s antwoorden? Scherp, intelligent en grappig. Ze vindt het commentaar interessant en belooft er over na te denken bij het scenarioschrijven. En ik geloof haar, want in real life vind ik Dunham veel sympathieker en oprechter dan in haar boek of dan haar alter ego Hannah in Girls. Wellicht had ze het extreme nodig om de lezer en kijker te vervreemden; om ons te wakker te schudden en ons te laten realiseren wat we vanzelfsprekend vinden en waarom we dat vinden.

Maar natuurlijk. Dit was het resultaat.

Maar natuurlijk. Dit was het resultaat.

Desalniettemin leidt deze vervreemding ook af van de stukken die ik wel herkenbaar vond. Zonde, want deze fragmenten zijn pijnlijk en grappig tegelijkertijd. Bijvoorbeeld in het gedeelte The Body, een van de beste hoofdstukken uit het boek. Hierin beschrijft Dunham hoe ze in een Word document een dagboek bijhield over haar eetpatroon, inclusief het noteren van calorieën. Het document is beter beveiligd dan het bestandje waarin Dunham haar aantal sekspartners bijhoudt. Het gaat over schaamte om niet te voldoen aan het beeld dat vrouwen wordt opgelegd en tegelijkertijd over de schaamte om je hier ook maar iets van aan te trekken: ‘Elk pondje eraf maakte duizelig van geluk, maar tegelijkertijd brulde een stem vanbinnen: Wie is die vrouw die je bent geworden? Jij bent een powergirl met een buikje! Waarom zet jij je calorie-inname in je smartphone!?’.

Dat Micha Wertheim besloot Not That Kind of Girl niet eens te lezen voordat hij het aanprees, is eigenlijk ontzettend storend en gaat voorbij aan Dunham’s doel. Ze schrijft dat niets getuigt van meer lef dan iemand die verkondigt dat zijn of haar verhaal het verdient te worden verteld, vooral als diegene vrouw is: ‘We mogen dan nog zo hard hebben gewerkt en nog zo ver zijn gekomen, toch spannen er nog steeds heel veel krachten samen om vrouwen wijs te maken dat onze zorgen onbeduidend zijn, dat niemand op onze mening zit te wachten en dat onze verhalen onvoldoende gewicht in de schaal leggen om ertoe doen’. Prijs Dunham om alles wat ze heeft bereikt, om haar lef en haar scherpe observaties. Maar lees haar boek, in plaats er alleen een instagramfoto van te maken. Denk na over wat je vindt en waarom je dat vindt. Blijf kritisch, anders doe je Dunham zelf ontzettend te kort.

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Jennifer Aardema

Jennifer Aardema (1990) is afgestudeerd journalist en literatuurwetenschapper. Ze schrijft graag over de verbanden tussen literatuur en het denken over mensen, identiteit en samenlevingen. Als redacteur voor Lood hoopt ze te laten zien hoe literatuur werkt als een laboratorium van ideeën, dromen en verhalen.

 

 

 

E-mail Jennifer

Lees meer:

Hanya Yanagihara

Hanya Yanagihara bij BorderKitchen: ‘Ik wist dat mijn boek niet saai zou zijn’

Rosalinde Markus

‘Dit is je eerste bezoek aan Nederland, toch?’ vraagt interviewer Arjan Peters aan auteur Hanya Yanagihara. ‘Yes,’ antwoordt ze, ‘so don’t disappoint me.’ Het is druk in Theater aan het Spui bij het literaire programma van BorderKitchen. Iedereen is benieuwd naar de auteur achter de succesvolle roman A little life, in het Nederlands vertaald als Een klein leven.

De Jonge Schrijversavond

De Jonge Schrijversavond: een waardig afscheid

Margot de Sera

De Jonge Schrijversavond, de zevende en laatste editie van een serie energieke literaire avonden over jonge schrijvers. Het gemist, of gewoon even je geheugen opfrissen en nagenieten? Lees vooral met Lood mee.