< Terug

Is de realiteit echt zo belangrijk in de literatuur?

20 maart 2015

Tijdens de uitreiking van de BNG Literatuurprijs haalde Maartje Wortel een uitspraak van Wim T. Schippers aan: ‘een roman gaat nergens over, het is iets.’ Dit lijkt haar reactie op de vele vragen waar IJstijd nou eigenlijk over gaat en of het geïnspireerd is op haar eigen leven. Het is tegenwoordig een onmisbare vraag. Niet: wat heeft je geïnspireerd? Maar: in hoeverre lijkt het verhaal op de werkelijkheid? Soms, zoals in het geval van Emma Curvers, kan dit zelfs tot rechtszaken leiden. De rechter stelde haar in het gelijk, Iedereen Kan Schilderen was gebaseerd op fictie. Maar waarom die obsessie met de werkelijkheid van fictie? Waarom kunnen we fictie niet als fictie beoordelen, maar moeten we weten of het echt is?

De makkelijke weg

Dit is niet alleen iets van de laatste tijd, maar een thema dat steeds terugkeert. In een interview in Volkskrant Magazine zegt succesvolle debutant Niña Weijers: ‘Ik vind het ook wel stoer dat ik een roman heb geschreven die niet heel navelstaarderig is.’ De meeste debuten zouden dat wel zijn: een afrekening met de jeugd, waarin de auteur en hoofdpersoon samenvloeien. Weijers onderscheidt zich juist doordat ze een roman schreef dat totaal niet op haar eigen leven leek. Toch is sinds Mark Twain ‘write what you know’ een welbekend schrijfadvies. Schrijf wat je kent; het is namelijk makkelijker om vanuit het bekende verder te kijken. Dit verklaart wellicht waarom Weijers zo geprezen wordt. Zij heeft niet de makkelijke weg gekozen.

Reality sells 

Maar, is het erg dat schrijvers een steeds grotere rol in hun roman gaan spelen? Het levert niet per se slechtere verhalen op. Kijk maar naar het oeuvre van Philip Huff of de nieuwe roman van Leon Verdonschot. Waargebeurde verhalen doen het ook erg goed in de bestsellerlijsten: Isa Hoes heeft nog steeds veel succes met Toen Ik Je Zag en de boeken van Laura Maaskant en Renee Kelder werden het afgelopen jaar gretig gelezen.

Misschien is de fascinatie met realiteit in de literatuur meer te verklaren vanuit de lezer. De auteurs voldoen gewoon aan de vraag naar ‘echte’ verhalen. Televisie is vol van realityseries die spelen met wat echt is en wat niet. Die series zijn een vorm van ‘hyperrealiteit’, het concept dat het moeilijker maakt, in een tijd van virtual reality en internet, om te onderscheiden wat echt is en wat niet. Hoe meer we geconfronteerd worden met de ‘nep-realiteit’ van series als Keeping Up With The Kardashians, hoe lastiger het wordt om de echte realiteit te benoemen.

Op zoek naar wat echt is 

Bij fictie is er misschien een duidelijk label, er worden geen pretenties gemaakt, geen valse voorstellingen. Maar de zin ‘geïnspireerd door echt gebeurtenissen’ op een kaft kan wel prikkelen. Die zin luidt een continue zoektocht in naar momenten die misschien wel echt zouden kunnen zijn. Dat is wellicht ook de lol aan realityseries of zangcompetities: we weten wel dat er een leger aan producenten en scriptschrijvers achter de schermen is, maar af en toe glipt er een ‘echt’ moment tussendoor. Het is aan ons, de lezer of kijker, om dat te ontdekken.

Het leven van een schrijver kan ook een totaal ander perspectief op een verhaal bieden. In aanloop naar de Das Magazin leesclub met Michel Faber had ik Het Boek van Wonderlijke Nieuwe Dingen uitgelezen. Met zijn protagonist die de ruimte in wordt geschoten en schattig-enge wezentjes lijkt dit verhaal niet op ware feiten gebaseerd. Toch vertelt Faber openhartig over hoe het ziekbed van zijn echtgenoot, en de moeilijke communicatie die dat opleverde, zijn nieuwe roman vormgaven. Het opende mijn ogen en zorgde ervoor dat ik het verhaal op een compleet andere manier bekeek. Dát is misschien wat we zoeken. Een glimp van de realiteit kan aanleiding zijn tot een nieuw verhaal. Ik ben in ieder geval altijd gretig op zoek naar nieuwe verhalen om te verslinden – of ze nu wel of niet geïnspireerd zijn op de werkelijkheid.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Michelle Playford

Michelle Playford (1992) heeft Literatuurwetenschap en Cultural Analysis gestudeerd aan de Universiteit van Amsterdam. Bij Lood wil ze literatuur, in de breedste zin van het woord, onder de aandacht brengen. Daarnaast vult ze dagelijks de Twitter en Facebook van Lood met de leukste links.

E-mail Michelle

Lees meer:

Hanya Yanagihara

Hanya Yanagihara bij BorderKitchen: ‘Ik wist dat mijn boek niet saai zou zijn’

Rosalinde Markus

‘Dit is je eerste bezoek aan Nederland, toch?’ vraagt interviewer Arjan Peters aan auteur Hanya Yanagihara. ‘Yes,’ antwoordt ze, ‘so don’t disappoint me.’ Het is druk in Theater aan het Spui bij het literaire programma van BorderKitchen. Iedereen is benieuwd naar de auteur achter de succesvolle roman A little life, in het Nederlands vertaald als Een klein leven.

De Jonge Schrijversavond

De Jonge Schrijversavond: een waardig afscheid

Margot de Sera

De Jonge Schrijversavond, de zevende en laatste editie van een serie energieke literaire avonden over jonge schrijvers. Het gemist, of gewoon even je geheugen opfrissen en nagenieten? Lees vooral met Lood mee.