Voor Altijd Voor Het Laatst: een ongrijpbare gedichtenroman

3 maart 2015

‘Wat is er mis met los zand?’ Dit vraagt Tjitske Jansen zich af in haar debuutroman Voor Altijd Voor Het Laatst. Jansen is al een aantal jaar bekend door haar gedichten. Van haar eerste dichtbundel Het Moest Maar Eens Gaan Sneeuwen zijn meer dan vijftienduizend exemplaren verkocht – het bestverkochte Nederlandse poëziedebuut sinds 1966. Voor haar romandebuut verhuisde Jansen van uitgeverij Podium naar Querido, waar ze werd ontvangen als ‘een van de beste dichters van haar generatie.’

Het eerste wat opvalt aan Voor Altijd Voor Het Laatst is dat het niet veel verschilt van een dichtbundel, je kunt de roman lezen als één lang gedicht. ‘Los zand’, de afwijzing van de eerste uitgever waar Jansen het manuscript naar stuurde, is de beste manier om het te omschrijven, omdat de woorden en zinnen ieder afzonderlijk gelezen kunnen worden maar ook samen één geheel vormen. De rode draad lijkt het leven van de auteur zelf te zijn. Jansen staat er niet nadrukkelijk bij stil, maar hoe verder de roman vordert, hoe duidelijker het wordt dat de gebeurtenissen in de roman het leven van de auteur nabootsen. Het verhaal verloopt nagenoeg chronologisch: van de vriendschappen op de basisschool, tot haar eerste relatie, de lessen op de kunstacademie en een schrijfcursus in Maastricht naar uiteindelijk een kantelpunt in Schotland. Er is niet echt sprake van een plot; de flarden van een leven volgen elkaar naadloos op. Soms wordt een paar jaar in evenveel pagina’s beschreven, aan sommige gebeurtenissen worden amper woorden vuil gemaakt. Ondanks dat Voor Altijd Voor Het Laatst een extreem persoonlijke roman is, blijft er veel verborgen. De echte beweegredenen van de hoofdpersoon (en auteur) blijven schimmig. Zo vraagt een basisschoolmeester: ‘Je bent altijd zo vrolijk, maar ben je wel echt vrolijk?’

‘Alles is therapie voor Tjitske Jansen’

De luchtige, dromerige zinnen contrasteren met de in zichzelf gekeerde, duistere toon van de roman. Jansen maakt duidelijk dat ze zich vaak niet op haar plaats voelt. Ze is aan de ene kant altijd op zoek naar hoe zich te gedragen. Dit uit zich in een strijd tussen hoe ze denkt zich te moeten gedragen en hoe ze zich werkelijk voelt. ‘Ik was er blijkbaar nog erger aan toe dan misdadigers. Ik vond het wél moeilijk om van mijn vrienden te houden.’ Soms laat de tegenstelling tussen het luchtige en het duistere in het midden of Jansen wel helemaal serieus is. Spot ze met zichzelf? Is het bloedserieus? Zo beschrijft ze hoe ze twee keer per week in therapie ging, wat inhield dat ze brandnetels weghaalde bij de vijver of de psychiater hielp verhuizen. Jansen laat in het midden of ze iets aan deze ‘therapie’ heeft gehad. Of hoe een journalist haar vraagt of schrijven therapie voor haar is, om haar antwoord vervolgens te gebruiken als kop van het interview. De tekst is zo ontdaan van oordelen, dat het de lezer uitdaagt ze te ontdekken. Wat vindt Tjitske Jansen nu echt? Het mooie is dat we als lezer wel een kijk in haar hoofd krijgen, maar nooit het gevoel hebben haar echt te snappen. Na de roman te hebben uitgelezen is de eerste pagina duidelijker: ‘Voor mijn moeder. Je zou maar de moeder van Tjitske Jansen zijn.’

Voor Altijd Voor Het Laatst is een ongrijpbare, wonderlijke roman. Het is tegelijkertijd prettig en frustrerend om te lezen, omdat het een gevoel creëert steeds op een holle bodem te stuiten. Dat er een diepere laag is waar je niet bij kan. Jansens taal leest als zand: soms zacht, fijn, maar het schuurt ook en raakt je op plekken waar je het niet verwacht. Haar stem is onmiskenbaar vervlochten in de pagina’s, ook al verstopt ze zich graag in de zinnen van haar roman.

Voor altijd voor het laatst_Stofomslag.inddVoor Altijd Voor Het Laatst / Tjitske Jansen / Querido / €17,99 / 116 pagina’s

One Response to Voor Altijd Voor Het Laatst: een ongrijpbare gedichtenroman

  1. […] van poëzie en muziek. Het thema is dit jaar ‘Liefde onder de Luifel’. Met onder meer Tjitske Jansen en Jeroen […]

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Michelle Playford

Michelle Playford (1992) heeft Literatuurwetenschap en Cultural Analysis gestudeerd aan de Universiteit van Amsterdam. Bij Lood wil ze literatuur, in de breedste zin van het woord, onder de aandacht brengen. Daarnaast vult ze dagelijks de Twitter en Facebook van Lood met de leukste links.

E-mail Michelle

Lees meer:

Hanya Yanagihara

Hanya Yanagihara bij BorderKitchen: ‘Ik wist dat mijn boek niet saai zou zijn’

Rosalinde Markus

‘Dit is je eerste bezoek aan Nederland, toch?’ vraagt interviewer Arjan Peters aan auteur Hanya Yanagihara. ‘Yes,’ antwoordt ze, ‘so don’t disappoint me.’ Het is druk in Theater aan het Spui bij het literaire programma van BorderKitchen. Iedereen is benieuwd naar de auteur achter de succesvolle roman A little life, in het Nederlands vertaald als Een klein leven.

De Jonge Schrijversavond

De Jonge Schrijversavond: een waardig afscheid

Margot de Sera

De Jonge Schrijversavond, de zevende en laatste editie van een serie energieke literaire avonden over jonge schrijvers. Het gemist, of gewoon even je geheugen opfrissen en nagenieten? Lees vooral met Lood mee.