Maartje Wortel: ‘Ik hou van wat onbesproken blijft’

27 januari 2016

Vaak verschillen de meningen, maar bij de nieuwste verhalenbundel Er moet iets gebeuren van Maartje Wortels liepen die ver uiteen. Ook over de kersverse uitgeverij Das Mag waar de bundel uitkwam. Maartje Wortel schrijft over de licht absurdistische en vervreemdende wereld waarin ze kleine situaties en emoties over onvrede, verdriet en verlies uivergroot, soms tot buitengewone proporties. ‘Zelf heb ik in mijn leven meer gehad aan boeken dan aan mensen.’

Ben je al begonnen aan je volgende boek?

‘Ja, maar dat is best laat, hoor. Een maand voor je boek uitkomt moet je alles klaar hebben, dus dan ben je al een maand niet echt aan het werk totdat het boek er is. Ik schreef wel columns, maar niet meer echt het creatieve. Daar ben ik nu gelukkig weer mee begonnen, anders word ik heel vervelend en ongelukkig.’

Schrijf je elke dag?

‘Doordeweeks wel. Ik had een werkruimte waar ik van negen tot vijf schreef, maar tussendoor ga ik sporten en nu werk ik meestal van tien tot drie. Ik werk in de avond nog, dan lees ik en maak ik aantekeningen. Of ik zie vrienden of ga naar de bioscoop, dat moet ook gebeuren, ik werk niet altijd, al is alles uiteindelijk werk. Het ligt eraan in welke fase ik zit van het schrijven en ook wat ik schrijf. Aan korte verhalen kan ik veel langer doorschrijven omdat het klooien is: dan kijk je wat eruit kan, waar je kunt schrappen en schuiven. Met een roman denk je veel meer overkoepelend na over de thematiek, je leest meer terug en daar kan je langer in blijven hangen.’

Wat schrijf je liever?

‘Het ligt eraan, ik vind soms mijn personages niet zo sympathiek en dan moet je daar wel dichtbij komen want anders kan je  niet over hen schrijven. Schrijver zijn is niet per se leuk, dus je moet het echt willen. Het is best wel gedoe. Schrijven is vreemd om te doen. In principe zit niemand erop te wachten, dus je moet steeds op jezelf vertrouwen en geloven dat het er wel toe doet, dat je iets teweeg kunt brengen bij een ander. Je moet jezelf overtuigen dat het logisch is om te doen, terwijl je nooit ziet wat iemand eraan heeft. Ik weet wel wat mensen eraan kunnen hebben. Zelf heb ik in mijn leven meer gehad aan boeken dan aan mensen.’

Hoe kwam jij tot je nieuwe roman?

‘Ik denk dat sommige schrijvers samenvallen met hun personages, maar dat gebeurt mij doorgaans niet. Meestal schrijf ik over figuren die ik niet ken, en niet ben. Hoe meer boeken je schrijft hoe meer meningen je krijgt en mensen je oeuvre gaan bekijken. Tijdens het schrijven aan mijn nieuwe roman ben ik daar totaal niet mee bezig. Daar moet je je bewust van zijn, dat je een stap gaat zetten of niet, iets aandurft of niet en waarom niet. Ik blijf het gek vinden dat het zo bekeken wordt. Als je schrijft is dat altijd een poging opdat iemand je wél helemaal begrijpt. Ik denk dat de meeste schrijvers schrijven om contact te zoeken of te laten zien hoe zij dingen zien, hoe de wereld in elkaar kan zitten. Schrijven voelt altijd een beetje alsof je het hebt geprobeerd, het mislukt is en je weer opnieuw begint.’

Dat is wel hoe lezers het vaak lezen.

‘Of je werk autobiografisch is, is vaak de eerste vraag die een lezer stelt. In Er moet iets gebeuren zit een langer verhaal: De Schrijver 2, waarin ik dat ook probeer te onderzoeken. Daar lieg ik veel in, dat is ook schrijven. Bestaat dat meisje echt, of niet? Wat kan je laten zien in de structuur van een verhaal? Wat als de schrijver de lezer manipuleert? Sommige mensen vinden het tof dat ik dat laat zien, anderen vinden het jammer dat ik alles blootleg omdat ze daar geen zin in hebben. Dat alleen al vind ik interessant omdat het discussie oproept. Dan is mijn doel eigenlijk bereikt. Als je met een groep mensen over één boek praat zien ze er stuk voor stuk iets anders in, en daardoor voelen we verbinding met elkaar. Het is misschien clichématig want het is wat literatuur is, maar die goede gesprekken over literatuur met vreemden en vrienden is waar het mij uiteindelijk om gaat. Literatuur kan dan steeds opnieuw verbindingen leggen die je eerder niet zag.’ 

Is het een bewuste keuze om nu weer een roman te schrijven? Heeft dat te maken met de recensies die je bundel kreeg?

‘Ik hou erg van kortverhalen en vind die het fijnste om te schrijven. Er moet iets gebeuren kreeg naast fantastische recensies twee slechte recensies, – helaas in twee belangrijke kranten. Toch merkte ik dat ik dat best kon hebben. Bij romans weet ik wat ik doe, maar ligt het er maar net aan of mensen er iets mee kunnen. Ik heb ook een vrij specifieke manier van schrijven. Je kan houden van wat ik maak omdat je ook zoekende bent. Een boekhandelaar bij De Wereld Draait Door prees het boek, hij zei: ‘Stel je leest vijftig verhalen, dan kun je er meteen uit halen welke van Maartje Wortel is.’ Daar ben ik me helemaal niet van bewust, dat is hoe ik schrijf. Ik wil daar soms onderuit, verschillende stemmen uitproberen, maar dat voelt zo nep. Hetzelfde als ik nu een jurk aan zou trekken, dat zou er prima uit kunnen zien maar dat ben ik niet. Bij mijn verhalen ben ik toch zelfverzekerder. Als ik Er moet iets gebeuren ergens zou oppakken, zou ik het willen lezen. Dat heb ik nog nooit eerder gehad. Daarom kan ik het oordeel met een gerust hart aan de lezer of recensenten overlaten: mijn oordeel is al geveld.’

Hoe was het om te publiceren bij Das Mag?

‘Dat hele proces was erg fijn en vertrouwd. En wat ik fijn vind is dat ze alleen uitgeven wat ze zelf goed vinden en zouden willen lezen. Ik hoop dat ze dat volhouden, tien boeken per jaar is niet veel. Maar daardoor weet je dat ze dit echt willen. Dan maak je het niet alleen. De Bezige Bij is zo’n grote uitgeverij dat het net zo verdeeld is als een lezerspubliek. Dan voelde ik een soort verantwoordelijkheid dat mijn werk op de juiste plaats zou komen. Bij deze bundel was het bij Das Mag meteen op de juiste plaats. Zij krijgen de kritiek dat ze hipsters zijn die niet weten wat ze doen, maar ik heb nog nooit mensen meegemaakt die zo serieus en liefdevol met het vak uitgeven bezig zijn.’

Schrijf je kortverhalen anders dan je romans?

‘Voor mij is een kortverhaal per definitie vrijer. Bijvoorbeeld IJstijd, daar kan je lang over discussiëren wat er allemaal in zit, over de tijd waarin we leven, hoe we met elkaar in verbinding staan en hoe ik dat zie. Bij een kortverhaal gaat het veel meer om een sfeer en in het gunstigste geval loopt het verhaal door in het hoofd van de lezer. Daarom moet je kortverhalen eigenlijk niet achter elkaar lezen. Sommige mensen denken: “Een kortverhaal is kort, dus je schrijft het ook heel snel.” Ik vind kortverhalen moeilijker te schrijven dan een roman, dan gaat het voor mij veel meer om concentratie en om verdwijnen in die ene zin.’

Was het moeilijk je bundel samen te stellen?

‘Ik had heel veel verhalen en ik wist al wel welke er wel of niet in pasten. Vanuit mezelf heb ik er drie uitgegooid, omdat de sfeer binnen de verhalen te veel op elkaar leek. Ik kom zelf uit een gezin waarin alles besproken werd, wat ik juist interessant vind bij een roman is als het anders gaat. Als twee mensen iets voelen en er allebei niks mee kunnen. Dan weet je als lezer niet precies wat er speelt, maar het wekt interesse, en je verbeelding slaat op hol. Ik heb wel een voorliefde het onuitgesprokene. De keuze voor de verhalen was verder vrij intuïtief. Ik heb het meest getwijfeld over De Schrijver 2, dat laat het meest zien van mij, maar daarvan vond ik uiteindelijk dat het erin moest. En de uitgever ook.’

Wat wil je bij je lezers losmaken?

‘Op de Rietveld Academie heb ik geleerd het niet erg te vinden dat literatuur niet per definitie bewondering of ontspanning oproept of antwoorden geeft, maar het ook aandurft om irritatie op te roepen. Of vragen, omdat dat heel vaak met kunst zo is. Het maakt niet zoveel uit wat, maar er moet iets gebeuren met de lezer. Als ik bij een film zit en mensen lopen weg, dan denk ik, dit is een goede film. Dat ligt eraan hoe je ernaar kijkt, je hebt ook klassieke schrijvers die een goed boek willen brengen. Een boek schrijven waarin alle soorten emoties worden opgeroepen, je met een personage meeleeft en na het lezen snapt wat je gelezen hebt. Ik hou er niet van om dat soort boeken te lezen. Ik heb liever een goede zin die mij verbaast, zoals bij Alejandro Zambra, Gerrit Krol of Valeria Luiselli. Of Verbroken beloftes van Jenny Offill. Terwijl je leest weet je niet echt wat er gebeurt, en je moet zelf die gaten opvullen. Als ik zo’n boek lees, is dat voor mij ontspanning. Ik vind het fijn dat mij de ruimte gelaten wordt om beelden te vormen of om personages rond te maken.’

Probeer je je lezer dat ook mee te geven?

‘Ik vergeet vaak dat de meeste mensen niet zo denken, omdat ik terwijl ik schrijf van niemand anders probeer uit te gaan dan van mezelf. Mensen willen vaak weten hoe iets zit, willen zelf zo min mogelijk interpreteren. Hoe een lezer een verhaal invult zegt iets over de manier waarop hij kijkt, denkt en in de wereld staat. Dat is het mooiste van boeken. Als het een rond verhaal is heb je die dialoog niet. Als ik zo zou schrijven zou ik controle hebben over wat er in het leven van mijn personage gebeurt. Terwijl het leven niet per definitie regels heeft, je weet vaak pas achteraf wat er op een bepaald moment in je leven gebeurde. De vrijheid van de taal, van de tijd, van je belevingswereld, houd me aan het lezen en aan het schrijven.’

 

2 Responses to Maartje Wortel: ‘Ik hou van wat onbesproken blijft’

  1. […] Cocktails en Lulverhalen op 4 februari komen de nodige sterke verhalen voorbij van onder meer Maartje Wortel, Jeroen Kant en andere creatievelingen. Wie meer van zwoele avondverhalen houdt, kan aanschuiven […]

  2. […] ze veel dingen toe over het schrijven van korte verhalen en haar verhalenbundel. Het interview is HIER te […]

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Laurie Branderhorst

Laurie Branderhorst (1988) studeerde Engels en de master Redacteur/Editor aan de UvA. Het liefst leest ze nieuwe literatuur en interviewt ze (jonge) schrijvers hierover. Ze ziet in Lood het vernieuwende platform om literaire nieuwsgierigheid bij anderen aan te moedigen, uit te wisselen en nieuwe verbindingen te leggen.

 

 

 

E-mail Laurie

Lees meer:

Hanya Yanagihara

Hanya Yanagihara bij BorderKitchen: ‘Ik wist dat mijn boek niet saai zou zijn’

Rosalinde Markus

‘Dit is je eerste bezoek aan Nederland, toch?’ vraagt interviewer Arjan Peters aan auteur Hanya Yanagihara. ‘Yes,’ antwoordt ze, ‘so don’t disappoint me.’ Het is druk in Theater aan het Spui bij het literaire programma van BorderKitchen. Iedereen is benieuwd naar de auteur achter de succesvolle roman A little life, in het Nederlands vertaald als Een klein leven.

De Jonge Schrijversavond

De Jonge Schrijversavond: een waardig afscheid

Margot de Sera

De Jonge Schrijversavond, de zevende en laatste editie van een serie energieke literaire avonden over jonge schrijvers. Het gemist, of gewoon even je geheugen opfrissen en nagenieten? Lees vooral met Lood mee.