< Terug

Liefde bij wijze van spreken: over alles behalve de liefde  

14 februari 2015

De nieuwste roman van veelbekroond auteur Yves Petry, lijkt op het eerste gezicht een coming of age roman. Hoofdpersoon en verteller Alex Jespers blikt terug op zijn leven vanaf de middelbare school. Het spanningselement zit in  de mysterieuze  broer en zus Jasper en Kristien Fielinckx, die Jasper leerde kennen op de middelbare school en vervolgens grote invloed hadden op zijn leven. Maar de tekst die geschreven wordt  is ook Alex’ nieuwe roman: een meta-literaire (een tekst in een tekst, een roman in een roman) constructie waaruit de lezer Petry’s boodschap moet halen.

De openhartige verteller Alex is ijdel, kleinzerig, egoïstisch, wat Petry’s bedoeling met deze roman alleen maar interessanter en meer intrigerend maakt. Alex weet zelf niets van liefde: ‘En het weinige wat er op deze pagina’s over dient te worden gezegd, is dat ik geleidelijk een voorzichtiger houding aannam in amoureuze kwesties en leerde om mijn verwachtingen beter in toom te houden … Ondanks mijn chronische frustratie deed ik mijn best om de liefde een mooie zaak te blijven vinden.’

Broer en zus Fielinckx verloren als scholier hun ouders toen een bestelwagen de familie-Volvo verpletterde. Jasper zat met Kristien op de achterbank,  hij las Kafka.  Toevallig wordt Alex vrienden met broer en zus tijdens zijn studietijd.  Jasper zit achter Alex aan omdat verliefd op hem is, Kristien omdat ze een kind wil van Alex.

Net als Alex hebben ook Jasper en Kristien weinig idee van de liefde. Kristien heeft eindeloze scharrels die elkaar in rap tempo afwisselen. De mannen zijn allemaal even pietluttig en dom . Voor Jasper heten ze stuk voor stuk ‘Wim’ (naar het eerste exemplaar), omdat het zinloos is hun naam te onthouden. Volgens Jasper komt hun verknipte idee van liefde door het voorbeeld dat hun ouders hen gaven: ‘Mijn vader was een karakterloze schijterd die geen greintje trots meer bezat, en mijn moeder een bazig, egoïstisch kreng dat geen flauw besef had van zoiets als mannelijke trots. Dat is de sleutel tot dat vermeende modelhuwelijk van onze ouders. Het is echt geen toeval dat de mannen die met [Kristien] naar bed gaan, exemplaren zijn waarin die kwaliteit niet bepaald sterk ontwikkeld is.’

Schrijvers met al hun geleuter

Boeken en schrijverschap spelen een grote rol in het verhaal: de oudere Alex is auteur en schreef een weergaloze succesroman. Al jonge wil Alex al schrijver worden, maar tijdens zijn studie ervaart hij een moeizame start: ‘Mijn toekomst in de letteren was zo onzeker als het lot van een zaadcel die in een moordende spurt met miljoenen concurrenten wedijvert om als eerste een eicel te bereiken en haar als enige te bevruchten. Zo moeilijk, zo onwaarschijnlijk was het om een verschil te maken met al die anderen die net als ik hun verhaaltjes in tijdschriften geplaatst kregen.’

Voor het auto-ongeluk leest Jasper alle klassiekers, ‘de legendarische auteurs, de onsterfelijken, zeg maar. Meestal waren ze al een poosje dood.’ Nadat Jasper weer is opgeknapt van het noodlottige auto-ongeluk besluit hij nooit meer een roman te lezen, laat staan te schrijven. Tegen Alex, die zijn schrijfambities vuriger dan ooit wil realiseren, brandt Jasper los in een anti-literaire tirade: ‘De beste schrijvers zijn aanvankelijk wel iets op het spoor, maar vroeg of laat ontglipt het hen weer. Eerst is er iets wat hen aanzet tot schrijven, dat wil ik nog wel begrijpen, maar dan verjagen ze het met al hun geleuter, en daar kan ik niet meer tegen […] Al die verhaaltjes – in werkelijkheid zijn ze leeg. Wat ze aan ziel bevatten, heeft de lezer er zelf in gestoken.’

Dan neemt  het verhaal halverwege helaas een wending zo vreemd, dat die afbreuk doet aan alles wat de lezer de voorgaande 150 pagina’s heeft gelezen. Het plot verandert nagenoeg in één groot monoloog van de oudere Alex. Petry wil koste wat kost dat de lezer Alex (of Petry?) begrijpt. De liefde tussen Alex, Jasper en Katrien manifesteert zich als rivaliteit, afgunst, sadisme, afkeer, verlatenheid, ergernis en ga zo maar door. Petry construeert een eindeloze driehoeksverhouding en schildert de liefde af als opportunisme en sentiment.

Soapstory

Het gros van de beschrijvingen van de relatie tussen Alex, Jasper en Kristien gaat in op hoe broer en zus elkaar zwart te maken bij Alex. Jasper vindt zijn zus nep en oppervlakkig. Kristien vindt dat haar broer in ontkenning is omdat hij niet durft te rouwen om hun dode ouders. De destructieve driehoeksverhouding heeft verstrekkende gevolgen voor Alex, maar al helemaal voor Kristien en Jasper: het kind komt er, evenals zeer veel ruzie, verdriet, vervreemding en frustratie.

De dramatische gebeurtenissen binnen de driehoeksverhouding hebben zo’n hoog kitschgehalte dat je ze eerder zou verwachten van een soapserie, dit wordt vervolgens nog versterkt door de dialogen. Alle gesprekken die Alex met de broer en zus voert worden dik aangezet, waarbij emoties en vermoedens expliciet worden neergepend. Jasper heeft al zijn illusies verloren, zowel zijn literaire ambities als zijn liefde voor vrouwen.

Toch is knap hoe Petry voor elkaar krijgt dat je bij alle drie de personages het gevoel krijgt nooit het hele verhaal te weten. Er lijkt altijd iets verborgen te blijven, waar de lezer niet achter komt, niet achter mag komen. Dat zorgt ervoor dat ieder gedrag verdacht is en zowel Jasper en Kristien als Alex een scherp randje krijgen. Dat intrigeert. Het verhaal verandert in een soort parodie van zichzelf: een roman waarin de roman met de grond gelijk wordt gemaakt. En daar komt dan Petry’s uiteindelijk een weinig opwekkende boodschap: er komt geen liefde kijken bij de literatuur. Hij legt een vergrootglas op nepheid, de fabricatie; dat ene element dat nu eenmaal onvoorwaardelijk verbonden is aan fictie. Petry wijst iedereen af die van de roman rijk wil worden, die er liefde in zoekt of er een waarheid in probeert te vinden.

Liefde bij wijze van spreken is op zijn minst gezegd een merkwaardige roman. Een roman die intrigeert, maar die de lezer misleid en onbevredigd achterlaat. Voor de lezer is het hard werken; bij mij is er geen genegenheid aangewakkerd naar de auteur. Toch bewonder ik hoe Petry een experimentele roman heeft neergezet en zijn boodschap luid en duidelijk weet over te brengen.

vdi9789023486077

 

Liefde bij wijze van spreken / Yves Petry / De Bezige Bij / 333 pagina’s / €19,90

 

 

 

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Laurie Branderhorst

Laurie Branderhorst (1988) studeerde Engels en de master Redacteur/Editor aan de UvA. Het liefst leest ze nieuwe literatuur en interviewt ze (jonge) schrijvers hierover. Ze ziet in Lood het vernieuwende platform om literaire nieuwsgierigheid bij anderen aan te moedigen, uit te wisselen en nieuwe verbindingen te leggen.

 

 

 

E-mail Laurie

Lees meer:

Hanya Yanagihara

Hanya Yanagihara bij BorderKitchen: ‘Ik wist dat mijn boek niet saai zou zijn’

Rosalinde Markus

‘Dit is je eerste bezoek aan Nederland, toch?’ vraagt interviewer Arjan Peters aan auteur Hanya Yanagihara. ‘Yes,’ antwoordt ze, ‘so don’t disappoint me.’ Het is druk in Theater aan het Spui bij het literaire programma van BorderKitchen. Iedereen is benieuwd naar de auteur achter de succesvolle roman A little life, in het Nederlands vertaald als Een klein leven.

De Jonge Schrijversavond

De Jonge Schrijversavond: een waardig afscheid

Margot de Sera

De Jonge Schrijversavond, de zevende en laatste editie van een serie energieke literaire avonden over jonge schrijvers. Het gemist, of gewoon even je geheugen opfrissen en nagenieten? Lees vooral met Lood mee.