< Terug

Het twijfelexperiment: fantasierijk en bijzonder debuut

12 mei 2016

De tienjarige Vicky droomt van een ‘gewoon’ leven. Ze heeft een gehandicapte zus die speciale aandacht vraagt en wil niets liever dan een alledaags leven in een gewoon gezin. Daarom start Vicky een onderzoek, een twijfelexperiment, omdat ze niet gelooft dat haar zus echt geestelijk gehandicapt is. Ze verzamelt bewijzen en gaat steeds meer op in haar eigen theorie. Vicky lijkt een onschuldig kind met een iets te grote fantasie, maar is haar werkelijkheid wel zo onschuldig?

Op het oog lijkt het gezin heel normaal. Een Engelse moeder, een hardwerkende vader en drie dochters waarvan ééntje scheel kijkt en de ander gehandicapt is. Doordeweeks gaan ze naar school en op zaterdag is er scouting waar ze knopen leren maken en wandelen door de natuur. Het gezin rijdt Mitty, de gehandicapte zus, van en naar het tehuis waar ze verblijft. Door Vicky besef je wat zoiets met een gezin doet. Vooral omdat Vicky als tienjarige al nadenkt over ingewikkelde levensvragen als waar de mens vandaan komt en wat het nut is van religie. Als ze op een dag hondenpoep door de brievenbus van de dorpsheks gooit, wil je dan ook bijna opspringen van geluk. Eindelijk haalt ze kattenkwaad uit en is ze even kind. Ook wanneer ze de belangrijkste rol in het schooltoneelstuk krijgt, deel je haar kinderlijk enthousiasme.

Vanaf het begin houdt schrijfster en Divorce-actrice Carly Wijs je voor de gek. Doordat je alles door de ogen van Vicky bekijkt, begin je al snel te geloven dat haar zus inderdaad niet gehandicapt is. ‘De grote vraag was of Mitty gewoon een klok was die automatisch vooruitging of dat ze wist dat ze uit twee klokken bestond en ze expres de ene klok verkeerd had gezet waardoor niemand haar meer begreep. Ik kon proberen om die klokken beter te onderzoeken en als een horlogemaker te achterhalen waar de fout zat, welk radertje niet liep zoals het hoorde waardoor niets meer logisch was.’ Haar onderzoek bestaat uit simpele, kinderlijke testjes. Ziet de schedel van haar zus er hetzelfde uit als de hare of niet? Hoe vaak gedraagt ze zich zoals het hoort en hoe vaak vertoont ze abnormaal gedrag? De klanken die ze uitstoot, betekenen ze iets? Het wrange van deze roman is dat de jonge Vicky door haar fantasie zelf de dupe wordt van het onderzoek.

Vicky haalt al haar kennis uit woordenboeken en encyclopedieën, boeken die volgens haar vol behulpzame feiten staan. Aan de hand van deze wetenswaardigheden vult Vicky haar moeilijke, ietwat eenzame leven waarin vrijwel alles om haar gehandicapte zus draait. Wat Vicky je als lezer vertelt over haar leven, neem je daardoor voor waar aan, al begin je gaandeweg aan de tienjarige te twijfelen. Uiteindelijk is haar verhaal slechts een perspectief op de werkelijkheid – hoe die werkelijkheid er echt uitziet, blijft in het midden. Wijs’ zet de lezer op het verkeerde been waardoor het verhaal je blijft boeien.

Binnen een dag las ik de roman uit. Aan de ene kant is dat zonde – juist deze roman vraagt erom om vaker gelezen te worden en er de tijd voor te nemen – maar aan de andere kant is het wellicht positief. Het boek moet dan wel heel goed zijn. Maar dat ik het zo snel uitlas, heeft weinig te maken met het verhaal zelf of de spanningsboog. Die is er niet echt, daarvoor verloopt Vicky’s onderzoek te traag en zijn er teveel bijzaken. Het gemak waarmee je Het twijfelexperiment leest, komt doordat de roman met veel vaart en gevoel voor nuance is geschreven. Wijs’ zinnen zijn zowel simpel als elegant en vloeiend, ze dragen de lezer van bladzijde naar bladzijde zonder dat het enige moeite kost. Iedere handeling en gebeurtenis is zo beschreven dat je het levendig voor je ziet – niet vreemd, als je bedenkt dat Wijs’ gehandicapte zus de inspiratiebron vormde voor deze roman.  Meer dan eens heeft Wijs’ slechts één zin nodig om de situatie te schetsen: ‘Mijn moeder was een kruimeltje geworden en ze sprak alleen nog maar haar eigen taal.’

Het twijfelexperiment is een beklemmende roman over de wens om normaal te zijn en de impact die een uit de hand lopende fantasie op een mensenleven kan hebben. Hoe blijf je kind in een wereld vol vragen en hoe zorg je ervoor dat fantasie en werkelijkheid naast elkaar kunnen bestaan? Belangrijker nog, kan dat überhaupt wel, is niet ieders werkelijkheid vervormd door zijn eigen gedachten? Het twijfelexperiment zet aan tot nadenken en is een bijzonder debuut dat iedere lezer met een beetje fantasie diep raakt.

Het twijfelexperiment

 

Het twijfelexperiment / Uitgeverij Ambo|Anthos / Carly Wijs / 240 pagina’s / €19,99

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Rosalinde Markus

Rosalinde Markus (1994) studeert Communicatie in Den Haag. Ook is ze freelance copywriter en blogger. Als hoofdredacteur ziet ze in Lood een ambitieus platform om nieuwe literatuur onder de aandacht te brengen van een jong publiek. Ze schrijft voornamelijk reportages, recensies, nieuwsoverzichten en opiniestukken over literaire ontwikkelingen.

E-mail Rosalinde

Lees meer:

Hanya Yanagihara

Hanya Yanagihara bij BorderKitchen: ‘Ik wist dat mijn boek niet saai zou zijn’

Rosalinde Markus

‘Dit is je eerste bezoek aan Nederland, toch?’ vraagt interviewer Arjan Peters aan auteur Hanya Yanagihara. ‘Yes,’ antwoordt ze, ‘so don’t disappoint me.’ Het is druk in Theater aan het Spui bij het literaire programma van BorderKitchen. Iedereen is benieuwd naar de auteur achter de succesvolle roman A little life, in het Nederlands vertaald als Een klein leven.

De Jonge Schrijversavond

De Jonge Schrijversavond: een waardig afscheid

Margot de Sera

De Jonge Schrijversavond, de zevende en laatste editie van een serie energieke literaire avonden over jonge schrijvers. Het gemist, of gewoon even je geheugen opfrissen en nagenieten? Lees vooral met Lood mee.