Einde verhaal/End of story: bijzondere dubbelroman

8 juli 2015

schogt omslagTer ere van de publicatie van de bijzondere roman End of Story/Einde verhaal ben ik bij boekhandel Scheltema, waar auteur Philibert Schogt voordraagt en geïnterviewd wordt over zijn nieuwe, langverwachte roman. End of Story/Einde verhaal bevat veel autobiografische elementen. De uitgever zei hierover: ‘Einde verhaal is fictie zoals literaire non-fictie bedoeld kan zijn: als een vorm van zelfonderzoek en een essay over taal en literatuur.’ Net als het hoofdpersonage Johan/John in de roman heeft Schogt een tweetalige achtergrond: geboren in Amsterdam, maar opgegroeid in Canada en de VS, en op latere leeftijd terug naar Nederland gegaan. Beiden zijn ze zowel vertaler als schrijver.

Dubbelroman

Het is een veelzijdige roman. Letterlijk, het boek heeft twee kanten met twee omslagen en is geschreven in twee talen. Het is ook een vreemde roman, waar Schogt jaren op heeft gebroed. Zes jaar lang zelfs, en het waren zware jaren volgens hemzelf: ‘Het jammere van mijn schrijfproces is dat ik pas weet hoe het op papier moet staan als het er staat. Dus nadat ik de laatste punt heb gezet wordt het pas leuk.’

Nadat het boek af was moest Schogt samen met de uitgever puzzelen hoe nu verder: er werd besloten twee redacteuren, eentje Nederlands, eentje Engels, afzonderlijk naar de verhalen te laten kijken. Het boek is op twee manieren te lezen: beginnend bij de filosoferende, mysterieuze Engelse kant of de meer verhalende Nederlandse kant. Waar je als lezer moet beginnen is dus nog maar de vraag. De meningen zijn hierover verdeeld. Schogt adviseert dat je beter in het Nederlands kunt beginnen als je van een spannend verhaal houdt, omdat wat je al weet van ‘de andere helft’ afhankelijk is van welke taal je eerst leest.

Als je met de Engelse kant begint weet je al snel meer van wat er gaat gebeuren. Weer een andere manier om het boek te lezen is om de twee verhalen door elkaar heen te lezen: het is wat gedraai en geblader, maar uiteindelijk heb ik zelf zo ook de boeken gelezen. Ik ben begonnen met Nederlands, en draaide toen het zover was om naar Engels. Ik ging dan ook voor de meest unieke leeservaring. In het Nederlands volgen de hoofdstukken de dagen van de week, het Engelse gedeelte bestaat uit dagboekaantekeningen met daarboven de dag van de week aangegeven. Mocht je het Engels niet goed genoeg beheersen, dan is zelfs het Nederlandse gedeelte afzonderlijk te lezen.

Dubbele persoonlijkheid

Johan is gepensioneerd vertaler, 69 jaar, tevreden met zijn leven. Hij had zich ooit voorgenomen zijn memoires te schrijven, maar besluit dit idee te laten varen omdat hij het neerpennen van zijn eigen zielenroerselen toch te spannend vindt. Diezelfde avond nog komt zijn alter ego John tot leven, die er heel anders over denkt. John begint als een bezetene te schrijven, voornamelijk over hun jeugd  en zijn leven. Samen met hun ouders verhuisden ze nog jong naar Canada. Hun ouders verhuurden kamers in Butler’s Getaway, waar ze opgroeiden. De gespleten persoonlijkheid die John en Johan ervaren als kind heeft misschien wel te maken met onderstaande gedachte: ‘Onzichtbaar zijn. Dan was hij het gelukkigst. Als jongetje wilde hij zo goed Engels leren spreken dat hij niet meer opviel tussen zijn Canadese klasgenootjes. Als tiener sloop hij geruisloos door de bossen zoals de indianen dat ooit deden, zonder dat er een takje kraakte. Als volwassene streefde hij ernaar om een tekst zo soepel te vertalen, dat de lezer het gevoel kreeg met de oorspronkelijke tekst van doen te hebben. Niemand tot last zijn en door niemand lastig gevallen worden. Dat was zijn ideaal.’

Als volwassene worden de persoonlijkheden van John en Johan minder gespleten, maar juist meer en meer verweven. Op verzoek van een vriend gaat Johan de nieuwe roman End of Story van de Amerikaanse Toby Quinn vertalen. Dit is waar het Engelse gedeelte begint. Met een scheppingsverhaal gegoten in de vorm van een talentenshow. God is verliezend finalist die de jury van Aartsengelen niet heeft kunnen overtuigen van het succes van zijn schepping, de Mens.

De gespleten persoonlijkheid van Johan (of van John?) wordt treffend omschreven als het verschil tussen kijken naar een foto en onderdeel zijn van een foto, een vertaling en een origineel, een verhaal vertellen of over een verhaal vertellen. Een klein maar wezenlijk verschil. Als alter ego klinkt John wezenlijk anders dan Johan. Taal is een belangrijk onderdeel van dit geheel, dat heeft Schogt knap gedaan. Johan en John hebben samen het Nederlands en Canadees versmolten tot één nieuwe eigen taal waarin de twee elkaar moeiteloos afwisselen. Ook is John zich wél bewust van Johan, terwijl Johan dat niet is van John. Allemaal elementen die de soms wat stoffige beschrijvende stijl van Johan verlevendigen.

Zonder al te veel weg te geven van het plot: deze knap georkestreerde dubbelroman is net zo gelaagd als haar personages John en Johan. Je zou End of Story/Einde Verhaal in ieder geval meerdere keren moeten lezen wil je alles meekrijgen. Bewonderenswaardig hoe Schogt dit experiment met zichzelf is aangegaan en tot een einde heeft weten te brengen.

Einde Verhaal/End of Story /Philibert Schogt /344 pagina’s /De Arbeiderspers/€19,99

20140114-ARB-Omslag End of story.indd

 

 

 

 

 

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Laurie Branderhorst

Laurie Branderhorst (1988) studeerde Engels en de master Redacteur/Editor aan de UvA. Het liefst leest ze nieuwe literatuur en interviewt ze (jonge) schrijvers hierover. Ze ziet in Lood het vernieuwende platform om literaire nieuwsgierigheid bij anderen aan te moedigen, uit te wisselen en nieuwe verbindingen te leggen.

 

 

 

E-mail Laurie

Lees meer:

Hanya Yanagihara

Hanya Yanagihara bij BorderKitchen: ‘Ik wist dat mijn boek niet saai zou zijn’

Rosalinde Markus

‘Dit is je eerste bezoek aan Nederland, toch?’ vraagt interviewer Arjan Peters aan auteur Hanya Yanagihara. ‘Yes,’ antwoordt ze, ‘so don’t disappoint me.’ Het is druk in Theater aan het Spui bij het literaire programma van BorderKitchen. Iedereen is benieuwd naar de auteur achter de succesvolle roman A little life, in het Nederlands vertaald als Een klein leven.

De Jonge Schrijversavond

De Jonge Schrijversavond: een waardig afscheid

Margot de Sera

De Jonge Schrijversavond, de zevende en laatste editie van een serie energieke literaire avonden over jonge schrijvers. Het gemist, of gewoon even je geheugen opfrissen en nagenieten? Lees vooral met Lood mee.