De Vergeten Favoriet: Maria Dermoût

7 augustus 2015

‘Een groot deel van de Indisch-Nederlandse letterkunde komt uit een verteltraditie voort, maar de wijze van vertellen van Maria Dermoût is anders dan die van de anderen. Ze is van een ‘bekorende eentonigheid,’ heeft men weleens gezegd, meer verwant aan het Javaanse dongèng, dat iets bezwerends en eindeloos heeft. Zonder begin en zonder einde lijkt het soms wel.’ (Rob Nieuwenhuis, Indië- en literatuurkenner)

 

In de rubriek De Vergeten Favoriet laten we een zomer lang elke week een boekhandelaar aan het woord over een auteur die het volgens hem of haar verdient om meer onder de aandacht te worden gebracht. Hiermee is deze rubriek een uitgelezen manier om nieuwe boeken en schrijvers te ontdekken, want wie kan ons nu beter wegwijs maken in het literaire aanbod dan de belezen boekverkoper? Daarnaast laat het boekhandelsportret zien hoe rijk Nederland en Vlaanderen zijn aan bijzondere boekhandels. Deze week: Marischka Verbeek van Boekwinkel Savannah Bay in Utrecht aan het woord over een rasverteller met Indische roots.

Welke auteur zou meer gezien mogen worden?
‘Als mensen in de winkel vragen welke klassieker ze zouden moeten lezen,MariaDermout dan raad ik altijd Maria Dermoût aan. Deze Indische auteur werd in de jaren 60 wereldberoemd. Dermoût werd in Indië geboren en woonde er ook als volwassene lange tijd, voordat ze naar Nederland kwam. Ze debuteerde pas op 63-jarige leeftijd!  Haar roman De tienduizend dingen stond maandenlang op de bestsellerlijst van de New York Times. Haar boeken zijn destijds in vele talen vertaald en vele malen herdrukt. Tegenwoordig is ze bijna vergeten of wordt ze soms als ouderwets beschouwd.’

Waarom is dit laatste zo onterecht en zou het werk van Maria Dermoût wél gelezen moeten worden?
‘Maria Dermoût was een rasverteller van magische verhalen. Haar Indische roots maken haar werk bepaald on-Nederlands qua sfeer en inhoud. Al haar verhalen en romans zijn doortrokken van de Oosterse levenshouding en wijsheid. Haar stijl maakt haar uniek. Op zich kleine menselijke drama’s verheft ze tot groots niveau door haar speciale verteltrant, een mengeling van droeve melancholie en hard realisme. Ze heeft veel oog voor de donkere kanten van de ziel en schuwt wreedheid niet. Ze weet dit echter zo betoverend te brengen, in een haast zangerige stijl, dat de lezer bedwelmd raakt en meegevoerd wordt naar een andere wereld. Een tijdloze wereld van goed en kwaad, liefde en haat, mens en dier, maar ook met magie en moord. Een wereld die ogenschijnlijk in niets op de onze lijkt, maar ondertussen ongewild herkenbaar blijkt. Als je haar boeken leest merk je al gauw dat je niet zit te lezen, maar dat je ademloos aan het luisteren bent. De verhalen die Maria Dermoût je toefluistert zijn zowel schokkend als rustgevend. De tienduizend dingen alleen al is een unieke leeservaring die je nooit meer vergeet. Het boek is met niets anders te vergelijken. Uiteindelijk raak je verzoend met zowel het goede als het kwade in de wereld, de tienduizend dingen uit de titel.’untitled

Het lijkt me duidelijk dat we deze roman dan beslist van haar moeten lezen.
De tienduizend dingen behoort zeker tot de ultieme top van de wereldliteratuur, maar haar korte verhalen zijn ook zeer de moeite waard.’

Wat maakt deze verhalen zo goed?
‘Het zijn kleine juweeltjes die je aan het mijmeren zetten over de grote dingen des levens, waarin magie en realiteit naast elkaar bestaan, waarin sensualiteit een niet uitgesproken, maar onmiskenbare hoofdrol speelt.’

Is er een verhaal dat er voor jou uitspringt?
‘De prinses van het eiland’ (uit de bundel Donker van uiterlijk) is mijn persoonlijke favoriet. Dit lange verhaal, welhaast een novelle, beschrijft de geschiedenis van een typisch Indisch geslacht, vanaf de kolonisatie tot het heden. Het zou zo het verhaal van mijn eigen Indische familie kunnen zijn. Een familiegeschiedenis die nergens in de officiële kronieken opgetekend staat, waardoor het verhaal van Dermoût een extra kostbaar juweel wordt voor mijn eigen schatkist van herinneringen. Dat Dermoût vaak een stem geeft aan niet vertelde of onderbelichte verhalen maakt haar voor mij extra bijzonder en belangrijk.’

In welke traditie is haar werk te plaatsen?
‘Ze doet soms denken aan de schrijvers Marguerite Duras en Jean Rhys, beiden eveneens een product van een (post-)koloniale samenleving en met een geheel eigen stijl die dat reflecteert. Een taal waarin het onbenoemde even belangrijk is als het benoemde, met een vertelperspectief van de outsider en met de overweldigende pracht en soms beangstigende onverschilligheid van de natuur ten opzichte van de mens. Maar Dermoût staat werkelijk op zichzelf qua stijl. De Oosterse (orale) verteltraditie is overal voelbaar in haar werk, maar de thematiek is niet specifiek Indisch of Oosters: ze vertelt de dingen die in Oosterse landen juist vaak onvermeld of onuitgesproken blijven. Ze heeft de unieke positie van de in between, wat past bij het perspectief van de Indo.’

Kunnen we nog meer werk van de schrijfster verwachten?
‘Nee, Maria Dermoût is in 1962 overleden op 74-jarige leeftijd. Ze debuteerde pas laat en kreeg door ziekte en een zwak gestel niet veel tijd om een groot oeuvre op te bouwen. Uiteindelijk schreef ze twee romans en vijf verhalenbundels, waarvan de twee laatste postuum verschenen. Maar haar werk is tijdloos en kan door steeds weer nieuwe generaties ontdekt worden. Gelukkig draagt haar uitgeverij Querido daaraan bij door haar werk in druk te houden. Zojuist verscheen er weer een herdruk van De Tienduizend Dingen en een nieuwe editie van haar Verzameld Werk schijnt in de planning te zijn. De schrijfster en haar werk zijn dus gelukkig nog wel te ontdekken voor wie dat wil.’

Boekhandelsportret
Savannah Bay is een bijzondere boekwinkel in het hart van Utrecht. De winkel is opgericht in 1984 en komt voort uit de vrouwenboekwinkel ‘Heksenkelder’ (1975). Tegenwoordig is het een boekhandel voor iedereen die op zoek is naar mooie en bijzondere verhalen. Het motto van de winkel is: Sharing Stories, Social Space en Specialized Support. Een groot team van vrijwilligers ondersteunt de winkel. De specialisaties zijn literatuur (ook Engelstalig), poëzie, lifestyle, postkolonialisme, gender en seksualiteit. Beroemd is de kast met klassiekers uit de wereldliteratuur. Savannah Bay doet echter meer dan verkoop in de winkel alleen: bijna elke week organiseren ze een (literaire) activiteit, staan ze met een boekenstand bij een evenement en de ruimte wordt verhuurd aan leesclubs en schrijfgroepen. Op de achterwand van de winkel prijkt een citaat van schrijfster Ali Smith: ‘There was once a story, told by way of other stories’. Volgens Savannah Bay is dit van toepassing op elke (goede) boekhandel: de winkel vertelt een verhaal door middel van andere verhalen uit boeken, van klanten, medewerkers en alle mensen die samen de winkel maken. Een boekhandel is een plek waar mensen zichzelf kunnen zijn en vinden. Het is een rustpunt en een bewaarplaats voor kostbare, papieren schatten die in de toekomst nodig zullen zijn. In deze bijzonder actieve boekhandel vinden zowel boeken als literatuurliefhebbers een fijn thuis.

IMG_8579

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Margot de Sera

Margot de Sera (1990) studeert Redacteur/Editor en Theatre Studies. Literatuur stelt ons net als theater in staat onze blik te kantelen en te bevragen. Bij Lood zoekt Margot naar jonge, Nederlandse schrijvers die verrassen en verwachtingen onbevestigd laten, met name opkomende dichters (poetry slams) en debutanten.

E-mail Margot

Lees meer:

Hanya Yanagihara

Hanya Yanagihara bij BorderKitchen: ‘Ik wist dat mijn boek niet saai zou zijn’

Rosalinde Markus

‘Dit is je eerste bezoek aan Nederland, toch?’ vraagt interviewer Arjan Peters aan auteur Hanya Yanagihara. ‘Yes,’ antwoordt ze, ‘so don’t disappoint me.’ Het is druk in Theater aan het Spui bij het literaire programma van BorderKitchen. Iedereen is benieuwd naar de auteur achter de succesvolle roman A little life, in het Nederlands vertaald als Een klein leven.

De Jonge Schrijversavond

De Jonge Schrijversavond: een waardig afscheid

Margot de Sera

De Jonge Schrijversavond, de zevende en laatste editie van een serie energieke literaire avonden over jonge schrijvers. Het gemist, of gewoon even je geheugen opfrissen en nagenieten? Lees vooral met Lood mee.