De Jonge Schrijversavond: een waardig afscheid

5 oktober 2016

De Jonge Schrijversavond, de zevende en laatste editie van een serie energieke literaire avonden over jonge schrijvers. Het gemist, of gewoon even je geheugen opfrissen en nagenieten? Lees vooral met Lood mee.

 

Voor Lout

Op deze 30 september 2016 begint de avond met een warme en ontroerende ode aan de onlangs overleden Lout Coolen (1987-2016), belangrijke spil in de organisatie van de Jonge Schrijversavond en nog immer een inspiratiebron.De Jonge SchrijversavondIn combinatie met het algehele thema van de avond ‘De laatste keer’, lijkt het wellicht de aanzet voor een zwaarmoedige avond, maar gelukkig is het tegendeel waar. De literatuur wordt gevierd en menigmaal worden daarbij de lachspieren van het publiek aangemoedigd. Al is het maar omdat de presentator Maurice Seleky zijn welgemeende ‘interessant’ een dusdanige ironische twist weet te geven dat de zaal elke keer bij het horen hiervan in de lach schiet en Maurice uiteindelijk besluit het woord maar in het geheel uit zijn vocabulaire te schrappen.

Het laatste plakje cheddar

Dit wil echter niet zeggen dat de grote emoties gemeden worden. De zeven gastschrijvers van deze bijzondere laatste avond, Elfie Tromp, Raoul de Jong, Lize Spit, Roman Helinski, Arjen Lubach, Marieke Rijneveld en Sander Kok zijn vaak opvallend open in de korte interviews met Maurice die volgen op hun voordrachten.De Jonge Schrijversavond Dat begint al bij Elfie Tromp, die meteen openhartig vertelt over haar recent gebroken hart na een relatie van zeven jaar met de schrijver Jerry Hormone. Haar voordracht van het rauwe en toch ook tedere verhaal ‘Wachten tot het overgaat’ toont goed het centrale thema in haar werk, mislukken, want Elfie Tromp ziet het leven ‘als één grote struikelpartij’, iets wat in de huidige maatschappij onder invloed van social media graag verhuld wordt. Naargeestig is het optreden van Elfie echter niet.De auteurs hadden van tevoren de opdracht gekregen een voorwerp mee te nemen gerelateerd aan het thema ‘De laatste keer’. Elfie heeft een plakje cheddar kaas mee, het laatste spoor van haar ex-vriend dat in huis is achtergebleven. Jerry, als je dit leest, je kunt je plakje kaas op komen halen in de Stadsschouwburg Amsterdam.

Onterechte angsten

De angst voor falen zit er bij sommige deelnemers ook in. Raoul de Jong verklaart zijn voordracht niet te kunnen houden ‘zonder zestig wijn’ en Marieke Rijneveld begint met de wijze lessen die ze kreeg van Ester Naomi Perquin tijdens de afgelopen Nacht van de Poëzie: als ze van angst het plassen niet meer in kan houden, moet ze het maar gewoon laten lopen, dat merkt het publiek toch niet. Bij beiden blijken de angstgevoelens onterecht te zijn.
De Jonge SchrijversavondRaoul weet de zaal met gemak voor zich te winnen door het voordragen van ‘de statuten van de Geheime Orde van Puck’ uit zijn boek De grootsheid van het al, het verslag van zijn reis naar Marseille, te voet en onvoorbereid, in naam van zijn overleden hond Puck. En daarom ziet ‘een padvinder van de Geheime Orde van Puck alles wat op zijn pad komt als vriend.’ De goedlachse auteur vertelt in het interview enthousiast over deze reis en wat de plotselinge afhankelijkheid van andere mensen met hem deed. Het liet hem alleen maar meer lachen.

Marieke Rijneveld, gekleed in prachtig pak, leest misschien wel het mooiste stuk van de avond voor, een fragment (‘het heet ‘Fragment’’) uit haar komende debuutroman, een boek over hoe een familie omgaat met het overlijden van een gezinslid. Haar proza is bijna poëzie en wordt als dusdanig door haar voorgedragen. Als ultieme bonus krijgt het publiek na aandringen van Maurice een gedicht uit Kalfsvlies toe.De Jonge Schrijversavond Ik denk dat niemand het gedicht ‘Verdrietvreters’ zal kunnen vergeten. De zilvervisjes die kruipen over de dagboekpagina’s van een meisje met verdrietige herinneringen: ‘Papa zegt dat oefening kunst baart, ik denk dat als ik mijn armen breed genoeg van elkaar houd er op een dag een dochter uit mij komt. Ik zou hem dan wekken en fluisteren: oefening baart een dochter, nu jij nog een vader.’

De toekomst van het papieren boek

Het is al gezegd; de grote emoties worden niet gemeden. Toch is ook een andere belangrijke kwestie menigmaal onderwerp van gesprek: de toekomst van het papieren boek. Multimediaman Arjen Lubach vindt boeken een pure vorm van verhalen vertellen. Waar het heen gaat weet hij niet, maar verhalen zullen altijd belangrijk blijven voor mensen. De liefde voor deze pure vorm komt zeker terug in zijn voordracht. De Jonge SchrijversavondTot mijn grote vreugde leest hij voor met stemmetjes. Even ben ik terug in mijn schooltijd met meester Jan die met een variëteit aan stemmen voorleest uit Karel en de kindermoordenaar van Dolf Verroen, maar de herinnering vervliegt snel, want het optreden van Arjen Lubach zit vol energie. De auteur voegt met de stemmen extra humor toe aan zijn toch al (tragi)komische verhaal ‘Hond’, waarin de hoofdpersoon een gevonden hond vertelt over zijn vorige meisje. ‘De hond leek me te begrijpen.’ De autobiografische elementen in zijn werk beangstigen Arjen soms, want ‘mensen kennen me dan altijd 90.000 woorden beter dan ik hen’. Tinder bleef daarom ook niet lang op zijn mobiel geïnstalleerd.

Ook een schrijver die pas net komt kijken krijgt de vraag over de relevantie van literatuur voorgelegd. Auteur en model Sander Kok, die komende winter zal debuteren bij uitgeverij Prometheus met zijn filosofische komedie Smeltende vrouw, is een echte lezende schrijver. Hij vertelt openhartig over de totstandkoming van zijn debuut. Zijn eerste redacteur moest hem bijna letterlijk uit de wereldliteratuur trekken en hem aanmoedigen zich te focussen op zijn eigen schrijven. De grote literaire voorbeelden kunnen dus een blokkade opwerpen. De Jonge SchrijversavondHoe belangrijk literatuur ook voor hem is, Sander is kritisch over de toekomst van het boek: ‘Ik denk dat er eerder schrijvers blijven dan lezers. De drang om te schrijven, om iets nieuws te maken, zal altijd blijven bestaan, in tegenstelling tot de drang om te lezen.’ Laten we voor hem hopen dat dit niet zo zal zijn, gezien het toekomstperspectief van zijn andere carrière: ‘Ik wil vóór de advertenties voor erectiepillen en levensverzekeringen uit het modellenwerk zijn.’

Markante personages

Schrijven komt eens te meer naar voren als hard werken. De literaire volhouders Roman Helinski (tekende een contract op zijn twintigste, schreef meerdere boeken als ‘vingeroefening’ en debuteerde pas elf jaar later met Bloemkool uit Tsjernobyl) en Lize Spit (werkte een jaar lang bijna veertien uur per dag aan haar boek Het smelt en had hiervoor zelfs een kantoortje) zijn hier het toonbeeld van. Het harde werken is bij beide schrijvers de moeite meer dan waard geweest. Bloemkool in Tsjechnobyl is een prachtige roman. En hoewel de eerlijkheid gebiedt te zeggen dat het debuut van Lize Spit nog wacht in mijn boekenkast, weet ik dat deze bekentenis zal leiden tot menig afkeurende blik: dat moet je gelezen hebben! De Jonge SchrijversavondIk kom er zelf ook achter, want Lize draagt voor uit haar roman. De onbeholpen domineesvader is een onvergetelijk personage: ‘Vader was goed in het inlepelen van uiterst zinloze informatie.’ De beste man reageert op de familiewebsite op zijn eigen reacties, daar de rest hem hardnekkig negeert. Lizes achtergrond in scenarioschrijven komt duidelijk naar voren in het zeer beeldende karakter van haar werk.

De auteur Roman Helinski is misschien niet de opvallendste figuur van het gezelschap, maar zijn literatuur zit vol sterke en memorabele personages. In zijn eerste roman was dit zijn markante vader, in zijn tweede, nog te verschijnen roman De valse profeet is dit Arka (Arkadiusz) Narovski, de kale ex-marinier die de werknemers van een net gesloten wafelfabriek voor zich weet te winnen, wat onverwachtse gebeurtenissen tot gevolg heeft. Roman geeft alvast een indruk van dit opmerkelijke personage en leest ons het fragment voor waar Arka met geweld een tand voor het oog van alle werknemers uit zijn mond trekt. Na veel gesjor, ‘geeft de tand mee zoals je een kurk uit een wijnfles trekt.’ De medewerkers kijken bewonderend toe. Met de komende Amerikaanse verkiezingen duidelijk in het achterhoofd, informeert presentator Maurice de auteur in het interview naar het mogelijke verband tussen Donald Trump en Arka. De Jonge SchrijversavondEen interessant gesprek over de mate van actualiteit in Romans werk volgt. Arka is echter niet de uitbeelding van één specifiek persoon, maar de wereld zal volgens Roman wel altijd te maken hebben met het type leiders waar figuren als Arka en Trump onder vallen. Desondanks is er maar één echte hoofdpersoon in De valse profeet: ‘Dat is de massa.’

Arjen Lubach: ‘Hè fijn, ik ben weer jong!’

Het is kortom een mooie en inspirerende avond vol goede literatuur en levendige gesprekken. Toch ben ik ook kritisch over de Jonge Schrijversavond. Zo was het mooi geweest als het thema nog net wat consequenter door de avond zou zijn geweven. Maar vooral de keuze voor sommige auteurs roept vragen bij me op. Hoewel elke auteur wat mij betreft van harte welkom is, is het programma toch niet geheel logisch als je kijkt naar wat de organisatie zelf stelt na te streven: een nieuwe lichting spraakmakende jonge schrijvers presenteren aan een groot publiek. Arjen Lubach weet mijn kritische kanttekening nog het beste te verwoorden: ‘Hè fijn, ik ben weer jong!’ Hoewel belangrijke smaakmakers van de avond en zeer interessante auteurs, is het de vraag of Raoul de Jong en Arjen Lubach na het publiceren van meerdere boeken nog steeds ‘een nieuwe lichting’ te noemen zijn. Het is wellicht beter om kortweg te stellen dat dit literaire evenement mensen enthousiast probeert te maken voor verfrissende literatuur, en zeker ook voor het papieren boek. Dat is al een prachtig doel op zich.

Het einde

Het is dan ook erg jammer dat deze literaire avond die beginnende (en meer gevestigde) schrijvers een toegankelijk en toch groots podium geeft nu afgelopen is. Naar mijn mening kunnen er niet genoeg literaire avonden bestaan, de reden openbaart zich alleen al in de stormloop op de boekenkraam van Athenaeum na afloop van alle voordrachten en interviews.De Jonge SchrijversavondEen waardige en geslaagde laatste keer van de Jonge Schrijversavond dus? Ik vind het antwoord in de jonge vrouw die zich op de trap naast de drukbezochte boekverkoop terugtrekt met een vers aangeschaft boek. Terwijl om haar heen de alcohol in door hormonen aangewakkerde lijven wordt gegoten en de som daarvan zich laat raden, blijft zij in haar boek lezen, de dansende massa van het Jonge Schrijversbal negerend. Voor de laatste keer heeft de Jonge Schrijversavond een nieuw empathisch mens aan de wereld gegeven, een lezer (zie het volgende interessante onderzoek over de positieve effecten van lezen). Hopelijk zal ze niet de laatste zijn.

De Jonge Schrijversavond

Foto’s: Maarten Nauw.

Bewaren

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Margot de Sera

Margot de Sera (1990) studeert Redacteur/Editor en Theatre Studies. Literatuur stelt ons net als theater in staat onze blik te kantelen en te bevragen. Bij Lood zoekt Margot naar jonge, Nederlandse schrijvers die verrassen en verwachtingen onbevestigd laten, met name opkomende dichters (poetry slams) en debutanten.

E-mail Margot

Lees meer:

Hanya Yanagihara

Hanya Yanagihara bij BorderKitchen: ‘Ik wist dat mijn boek niet saai zou zijn’

Rosalinde Markus

‘Dit is je eerste bezoek aan Nederland, toch?’ vraagt interviewer Arjan Peters aan auteur Hanya Yanagihara. ‘Yes,’ antwoordt ze, ‘so don’t disappoint me.’ Het is druk in Theater aan het Spui bij het literaire programma van BorderKitchen. Iedereen is benieuwd naar de auteur achter de succesvolle roman A little life, in het Nederlands vertaald als Een klein leven.

De Jonge Schrijversavond

De Jonge Schrijversavond: een waardig afscheid

Margot de Sera

De Jonge Schrijversavond, de zevende en laatste editie van een serie energieke literaire avonden over jonge schrijvers. Het gemist, of gewoon even je geheugen opfrissen en nagenieten? Lees vooral met Lood mee.