Coma-filosoferen bij het Brainwash festival

27 oktober 2015

Met het programmaboekje van het Brainwash Festival in m’n ene hand en pen en papier in de andere maak ik een planning voor vandaag. Vorig jaar was ik ook op dit filosofie-festival en had ik me minder goed voorbereid. Dit resulteerde in overal net niet meer in kunnen (geen plek meer, net te laat voor het volgende onderdeel ergens anders, enzovoort). Dat laat ik me geen tweede keer gebeuren.

Deleuze en literatuur

Om 13:00 uur stipt sta ik klaar bij Perdu voor het onderdeel Deleuze en literatuur dat om 13:30 uur begint. De zaal is officieel nog niet open, maar ik glip toch naar binnen om mijn jas op de eerste rij deponeren. Dan neus ik nog wat rond in de bijbehorende boekhandel tot ik wel officieel naar binnen mag.

Coma-filosoferen bij het Brainwash festival

Sarah Posman start met een relaas over Deleuze waar ik niet veel van snap. Namen en stromingen vliegen om me oren en ik hoop dat dit niet voor alle lezingen van vandaag geldt, want dan sluit ik met een minderwaardigheidscomplex dit festival af.

Coma-filosoferen bij het Brainwash festival

Als schrijver Dirk van Weelden het stokje van haar overneemt, krijg ik weer wat lucht. Hij vertelt over zijn eigen schrijverschap en hoe de essays van Deleuze hem hebben geholpen om te kiezen hoe hij dit invult. Dat hij voor iedere roman steeds opnieuw kijkt ‘wat heeft dit verhaal nodig’ en daardoor nooit dezelfde schrijver blijft. Na dit stroeve begin slenter ik door de Nes naar het volgende onderdeel.

Waanzin in de letterkunde

In de rode zaal van De Brakke Grond heeft er iemand een bom in een boekenkast gegooid. Naast me zit een jongen die ook een schrijfblok op schoot heeft en een camera om zijn nek. Hij buigt zich naar me toe: ‘Denk je dat dit de waanzin moet verbeelden?’  Ik neem aan van wel en ik moet zeggen dat ik wel het prettig vind, zo’n gek beeld bij een lezing. Het is vervreemdend en maakt dat ik mijn gedachten er beter bij kan houden.

Coma-filosoferen bij het Brainwash festival

Hoogleraar Marita Mathijsen praat ons in sneltreinvaart door de geschiedenis van de waanzin heen. Dit doet ze met veel armgebaren en voorgelezen teksten in oud-Nederlands, inclusief bijpassende stemmetjes. Ik zou dolgraag een college bij haar volgen. Door de eeuwen heen verandert het beeld en de aanleiding van de waanzin. Van demonen, naar geldzucht, naar hysterie door liefde, etc. De belangrijkste tendens van waanzin in de huidige letterkunde is dat “de gek” niet meer als zodanig herkenbaar is. Waanzin is ambigue geworden. We zoeken naar romanfiguren die zich op de grens van normaal en abnormaal bevinden. Bijvoorbeeld in Tirza van Arnon Grunberg of het nieuwe boek van Connie Palmen Jij zegt het.

Na nog een lezing over waanzin in de film, wil ik blijven zitten voor de lezing over de waanzin in de filosofie maar er staan een rij buiten dus we worden de zaal uitgezet. Fijn voor de mensen buiten, jammer voor de mensen in zaal. Maar deze methode is eerlijker dan die van vorig jaar waarbij er soms maar tien plekken vrijkwamen en er een rij van zestig mensen stond.

De Waard en zijn gasten

De Waard en zijn gasten staat aangekondigd als de enige echte schrijverskroeg van het festival. Als ik bij de deur vraag of we dan ook bier mogen drinken wordt er uitbundig geknikt. Ook de barjongen bevestigt dit verhaal. Maar waar niemand rekening mee had gehouden was de ijzeren vuist waarmee de theatertechnicus de zaal regeert. Als ik met mijn biertje in de hand plaats wil nemen tussen de bakjes borrelnoten op de tribune word ik teruggefloten en de zaal weer uitgezet: zijn theater, zijn regels. Gedesillusioneerd gooi ik het biertje achterover en neem dan weer plaats.

De Waard en zijn gasten, Brainwash Festival

Met een gebeamd café op de achtergrond legt presentator Lucas de Waard het programma aan ons uit. Lucas: ‘Deze schrijvers hebben allemaal een stapel teksten meegenomen. En die gaan ze nu, zonder afgesproken volgorde, aan u voorlezen. Iemand begint en als iemand anders een bruggetje kan maken naar zijn of haar tekst, dan mag ie deze voorlezen. Eigenlijk zoals het ook in het echt gaat met schrijvers in een kroeg.’

Er komen teksten voorbij over het bouwen van meisjes van pluche, het genot van uitknijpen van andermans puistjes (de smeerolie van de liefde) en het delen van een zompige boterham met speculaas met Paul de Leeuw in de droomvlucht. De toon is luchtig, het tempo snel en de sfeer ongedwongen. Een fijne afwisseling van de rest van het programma dat fascinerend, maar ook soms ook zwaar is.

Een nieuw paradigma

Ik sta weer te wachten in de gang van Perdu. Straks begint de lezing Een nieuw paradigme van Aukje de Rooden, de auteur van Literatuur, autonomie en engagement. Op deze lezing was ik al de hele dag aan het wachten. Ik staar inmiddels al twintig minuten naar het boek Kritisch en Klinisch van Gilles Deleuze. Ik kan het toch niet hebben dat ik de lezing van Sarah Posman niet goed kon volgen en schaf het aan.

Coma-filosoferen bij het Brainwash festival

Als het vorige programma afgelopen is en ik eindelijk de zaal in mag, blijkt er helemaal geen lezing te zijn. Aukje is ziek. De vrijwilliger bij de deur van Perdu had dit niet meegekregen. Deze kleine momenten van miscommunicatie vormen een rode draad tijdens het Brainwash Festival. Maar met zoveel locaties, programma’s en vrijwilligers kan dat ook bijna niet goed gaan. Ik haast me snel naar het Frascati.

Tweeklank

In Tweeklank gaat Anna Luyten in gesprek met een schrijver en een filosoof over een gemeenschappelijk thema in hun werk. Ik schuif aan bij het gesprek met Niña Weijers en Ann Meskens over de manier waarop zij het thema “kunstenaarschap” in hun werk bespreken. Wederom kijk ik naar een gek decor. De tafel waar ze aan zitten, staat voor een bos van papieren bomen.

Tweeklank, Brainwash Festival

Al snel gaat het gesprek over het verschil tussen een kunstenaar en een schrijver. Voor mij was, en is, een schrijver ook een kunstenaar, met taal als materiaal. Misschien is het omdat ik naast het schrijven ook beeldend werk maak, maar voor mij staan deze twee uitingen niet zo lijnrecht tegenover elkaar. Wat ik mooi vind tijdens het gesprek is de stelling dat kunst een gluurtocht naar een andere realiteit zou moeten zijn. Een opening naar een wereld die je nog niet kende.  Dat je met kunst een moment creëert waarin de beleving van tijd even wordt doorbroken.

Braindead

Inmiddels is het 20:00 uur geweest en ik ben een beetje op of ik ben juist verzadigd, maar in ieder geval niet meer heel erg geconcentreerd. Toch wil ik graag nog tot het einde blijven. Iedere lezing, iedere voordracht brengt weer iets nieuws en interessants en ik ben bang om iets te missen. Ik sleep me weer terug naar Perdu, waar het allemaal begon, en onderga de lezingen over pessimisme en optimisme. De interviewers en de gasten brengen het leuk, maar ik raak steeds afgeleid. Een werkdag aan filosofie en literatuur is toch niet haalbaar.

Op naar volgend jaar

Niet alles verliep even vlekkeloos maar in zijn geheel was het festival erg geslaagd. De enorme verscheidenheid aan programma’s levert soms een fear of missing out moment op, maar maakt het ook krachtig. Volgend jaar ga ik zeker weer.

 

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Marjolijn van den Berg

Marjolijn van den Berg (1989) is in 2013 afgestudeerd aan de opleiding Writing for Performance aan de HKU. Als recent afgestudeerd schrijfster weet ze hoe moeilijk het kan zijn om nieuw werk onder de aandacht te brengen. In Lood ziet ze een platform met een oprechte betrokkenheid bij een nieuwe generatie en daar wil ze graag aan bijdragen. Marjolijn probeert bij Lood o.a. de brug te slaan tussen theater en literatuur.

E-mail Marjolijn

Lees meer:

Hanya Yanagihara

Hanya Yanagihara bij BorderKitchen: ‘Ik wist dat mijn boek niet saai zou zijn’

Rosalinde Markus

‘Dit is je eerste bezoek aan Nederland, toch?’ vraagt interviewer Arjan Peters aan auteur Hanya Yanagihara. ‘Yes,’ antwoordt ze, ‘so don’t disappoint me.’ Het is druk in Theater aan het Spui bij het literaire programma van BorderKitchen. Iedereen is benieuwd naar de auteur achter de succesvolle roman A little life, in het Nederlands vertaald als Een klein leven.

De Jonge Schrijversavond

De Jonge Schrijversavond: een waardig afscheid

Margot de Sera

De Jonge Schrijversavond, de zevende en laatste editie van een serie energieke literaire avonden over jonge schrijvers. Het gemist, of gewoon even je geheugen opfrissen en nagenieten? Lees vooral met Lood mee.