Anya Koek: ‘Een script schrijven is een heel ander proces’

16 maart 2015

‘Ik kan niet ziek zijn. Als ik twee dagen niet schrijf, kost dat duizenden euro’s.’ Als je scenarioschrijfster Anya Koek hoort praten, weet je dat ze niet eens ziek zou willen zijn. Ze loopt over van enthousiasme voor haar vak. Omringd door prachtige boekenkasten van uitgeverij Meulenhoff Boekerij leer ik tijdens haar workshop meer over scenarioschrijven. Hoeveel verschilt het van ‘gewoon’ schrijven?

Koek begon haar carrière als ghostwriter voor de serie Westenwind. Haar broer, ook scenarioschrijver, zag dat ze veel fantasie had en besloot haar af en toe scènes te laten schrijven. Niemand merkte het, waardoor het vertrouwen groeide dat ze hier haar werk van kon maken. ‘Toen we naar de producent stapten, was hij wel even boos. Gelukkig kreeg ik daarna toch een baan.’

Inmiddels is ze hoofdschrijfster van de jeugdserie SpangaS. Eerder bedacht en schreef ze de serie ZOOP. En nu is Koeks debuut, Nachtdienst, net uit. Daardoor weet ze alles over de verschillen tussen beide vormen van schrijven. Wat zijn de belangrijkste verschillen?

1. ‘Een script schrijf je voor acteurs’
Een belangrijk verschil tussen scenarioschrijven en een roman schrijven, is dat de doelgroep anders is. ‘Een script schrijf je niet voor lezers. Je schrijft het voor de acteurs, om hen te inspireren en te enthousiasmeren. Zij moeten de geschreven karakters levend maken. Daarom is het taalgebruik heel kaal. Het hoeft niet mooi te zijn, zoals bij een roman.’

2. Teamwork
‘Een boek schrijf je alleen, met uitzondering van het contact met je redacteur. Scenarioschrijven doe je met een team van mensen. Zelf heb ik wekelijks contact met honderd mensen om ervoor te zorgen dat alles goed gaat. Er is een property master, locatiemanager, stylist, de regisseur en natuurlijk de acteurs en dialoogschrijvers.’

3. Alles moet een functie hebben
‘De prop master heeft een keer het hele land afgezocht naar Zuid-Beierse pastrami omdat in het script stond dat een karakter daarmee ontbeet. Uiteindelijk bleek dat het helemaal geen functie had. Het karakter had net zo goed met een broodje kaas kunnen ontbijten. In een boek schept een beschrijving sfeer, in een script moet het een functie hebben.’

Scenarioschrijven2

4. Minder vrijheid
Een scenarioschrijver heeft minder vrijheid, omdat een serie of film de productie is van een heel team. ‘Ik moet altijd overleggen of wat ik opschrijf wel mogelijk is. En ik moet rekening houden met het budget.’ Een spontane vlucht naar Parijs verzinnen omdat het je wel leuk lijkt, is er dus niet bij. Ook de omroep waar de serie uitgezonden wordt, is bepalend. ‘In het begin mochten we niet over seks schrijven en karakters mochten niet roken. En toch moet je het, ondanks de regels, geloofwaardig maken.’

5. Strakke deadlines
Scenarioschrijvers schrijven heel snel omdat er strakke deadlines zijn. In een week schrijft Koek tien afleveringen. Daarom kan ze niet ziek zijn. ‘Al kan ik gelukkig ook schrijven vanuit bed,’ lacht ze. ‘Een schrijver als Arnon Grunberg kan zeggen dat zijn boek pas een jaar later af is. Bij een serie of film kan dat niet.’

6. Weinig details
In een roman helpen details om de tekst beeldend te maken en de lezer mee te slepen in het verhaal. In een script is het juist belangrijk dat er weinig details zijn. Het is aan de acteur om de details in te vullen. ‘Een acteur vindt het verschikkelijk als er in het script staat dat zijn handen moeten trillen. Dat voelt alsof zijn kennis en ervaring niet serieus genomen wordt.’

Na het (mee)schrijven van verschillende series en films, heeft Koek nu de doktersroman Nachtdienst geschreven. ‘Toen ik benaderd werd door de uitgeverij, dacht ik: ik heb dit nog nooit gedaan. Juist daarom zei ik ‘ja’.’ Koek beschrijft Nachtdienst als een doktersroman 2.0. ‘Het is een doktersroman met meer diepgang. Met karakters met een bite, waarmee lezers zich echt kunnen identificeren. Ik heb niet stilgestaan bij wat een doktersroman zou moeten zijn, ik heb gewoon een roman geschreven die zich afspeelt in een ziekenhuis.’

Ik vraag me af of het een voordeel is om als scenarioschrijver aan een roman te beginnen. Maakt die ervaring het makkelijker? ‘Ik denk het wel, omdat ik gewend ben aan deadlines en veel meters gemaakt heb. Maar ik moest mezelf wel resetten. In een script vat je het verhaal samen, in een roman schrijf je het uit.’ Hoewel boeken schrijven anders is, vindt ze de vrijheid heerlijk. ‘Als ik ervan zou kunnen leven, zou ik zo m’n scripten inruilen om fulltime boeken te schrijven. Al is het misschien juist het evenwicht wat het zo leuk maakt.’

Benieuwd hoe scenarioschrijven werkt? Lees hier een reportage van de workshop scenarioschrijven door Anya Koek.

 9200000030134790

Nachtdienst / Anya Koek / 352 pagina’s / uitgeverij Boekerij / 15,00

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Rosalinde Markus

Rosalinde Markus (1994) studeert Communicatie in Den Haag. Ook is ze freelance copywriter en blogger. Als hoofdredacteur ziet ze in Lood een ambitieus platform om nieuwe literatuur onder de aandacht te brengen van een jong publiek. Ze schrijft voornamelijk reportages, recensies, nieuwsoverzichten en opiniestukken over literaire ontwikkelingen.

E-mail Rosalinde

Lees meer:

Hanya Yanagihara

Hanya Yanagihara bij BorderKitchen: ‘Ik wist dat mijn boek niet saai zou zijn’

Rosalinde Markus

‘Dit is je eerste bezoek aan Nederland, toch?’ vraagt interviewer Arjan Peters aan auteur Hanya Yanagihara. ‘Yes,’ antwoordt ze, ‘so don’t disappoint me.’ Het is druk in Theater aan het Spui bij het literaire programma van BorderKitchen. Iedereen is benieuwd naar de auteur achter de succesvolle roman A little life, in het Nederlands vertaald als Een klein leven.

De Jonge Schrijversavond

De Jonge Schrijversavond: een waardig afscheid

Margot de Sera

De Jonge Schrijversavond, de zevende en laatste editie van een serie energieke literaire avonden over jonge schrijvers. Het gemist, of gewoon even je geheugen opfrissen en nagenieten? Lees vooral met Lood mee.